Xitoyning Neptune Logistics kompaniyasi Alashankou shahri yaqinida, Dostyk–Alashankou temir yo‘l chegara o‘tish punktidan atigi 6 km masofada multimodal quruqlik portini ishga tushirdi.

Logistika majmuasi taxminan 13,3 gektar maydonni egallaydi. Unda konteyner maydoni, bojxona ombori, bonded ombor, xavfli yuklar uchun ombor va haroratga sezgir yuklar uchun sovutkich omborlari mavjud.

Yangi quruqlik porti keng ko‘lamli logistika xizmatlarini taqdim etadi: yuklarni konsolidatsiya qilish va LCL jo‘natmalar bilan ishlash, xavfli yuklarni saqlash, refkonteyner tashuvlarini tashkil etish, bo‘sh va yuklangan konteynerlarni saqlash, bojxona rasmiylashtiruvi hamda transchegaraviy avtomobil tashuvlarini tashkil etish.

Operator baholashiga ko‘ra, ushbu portning ishga tushirilishi Yevrosiyo yo‘nalishlarida yetkazib berish muddatlarini sezilarli darajada qisqartiradi: Markaziy Osiyoga — taxminan 3 kun, Moskvaga — 7 kun, Yevropa mamlakatlariga esa — taxminan 10 kun. Ushbu loyiha Dostyk–Alashankou yo‘nalishining Xitoy va Yevrosiyo o‘rtasidagi asosiy quruqlik transport koridorlaridan biri sifatidagi ahamiyatini yanada kuchaytiradi.

Yaqin Sharqdagi geosiyosiy keskinlik global logistika zanjirlariga ta’sir ko‘rsatayotgani sababli O‘zbekiston eksportyorlarni qo‘llab-quvvatlash uchun tezkor yordam mexanizmini ishga tushirdi. Bu haqda O‘zbekiston Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi ma’lum qildi.

Vazirlik ma’lumotiga ko‘ra, hozirgi vaziyat yuklarning kechikishi, tranzitdagi uzilishlar, bojxona rasmiylashtiruvidagi qiyinchiliklar hamda xalqaro to‘lovlar bilan bog‘liq muammolarni keltirib chiqarmoqda.

Biznesni qo‘llab-quvvatlash maqsadida hukumat Respublika eksport shtabining faoliyatini yana faollashtirdi. Ushbu mexanizm dastlab 2020 yilda COVID-19 pandemiyasi davrida tashqi savdo bilan shug‘ullanuvchi korxonalarni qo‘llab-quvvatlash uchun tashkil etilgan edi.

Yangi choralar eksportyorlarga logistika, moliyaviy operatsiyalar va ma’muriy masalalarni tezkor hal qilishda yordam berishga qaratilgan.

Bu O‘zbekiston uchun ayniqsa muhim, chunki mamlakat eksport hajmini oshirish va yangi bozorlarni egallash siyosatini faol olib bormoqda. Statistikaga ko‘ra, 2026 yil yanvar oyida meva-sabzavot eksporti $99 milliondan oshdi, bu esa barqaror logistika tizimining iqtisodiyot uchun qanchalik muhim ekanini ko‘rsatadi.

Aslida bu tashabbus eksportyorlarga logistika, to‘lovlar va bojxona bilan bog‘liq muammolarni tezda hal qilish imkonini beruvchi inqirozga qarshi tezkor mexanizm hisoblanadi.

Qirgʻizistonning Oʻzbekiston bilan chegarasidagi “Dostuk” avtomobil nazorat-oʻtkazish punkti rahbari korrupsiya va sun’iy navbatlar tashkil etishda gumon qilinib hibsga olindi. Qirgʻiziston Milliy xavfsizlik davlat qoʻmitasi ma’lumotiga koʻra, u vositachilar orqali yuk mashinalarini toʻsiqsiz oʻtkazish evaziga pora olgan va punktdagi noqonuniy faoliyatga homiylik qilgan.

Shu bilan birga, Qozogʻiston bilan chegarada ham nazorat kuchaytirildi. Qozogʻiston bojxona organlari tekshiruvlarni qat’iylashtirgani sababli avtomobil oʻtkazish punktlarida yuk mashinalari toʻplanishi kuzatilmoqda. Yevroosiyo iqtisodiy komissiyasi ma’lumotiga koʻra, navbatlarning asosiy sababi — Qozogʻiston tomonida chegaradan oʻtish jarayonining choʻzilishidir.

Qozogʻiston rasmiylari bu choralarni maqsadli va vaqtinchalik deb atab, noqonuniy tovar aylanmasiga qarshi kurash hamda milliy xavfsizlikni ta’minlash bilan izohlamoqda. Ushbu voqealar mintaqadagi tranzit xavflarini kuchaytirib, chegara boshqaruvining shaffofligi va samaradorligi masalasini yana kun tartibiga olib chiqmoqda.

2026-yil fevral oyidan boshlab Yevrosiyo iqtisodiy ittifoqida (YEOII) yuk tashishlarni kuzatish uchun navigatsion plombalar qo‘llanila boshlaydi. Tegishli qaror Yevrosiyo iqtisodiy komissiyasi tomonidan qabul qilingan.

Loyiha taxminan 1,5 yil davom etadigan uch bosqichda amalga oshiriladi.

Birinchi bosqich 2026-yil 11-fevralda boshlanib, sanksiyalangan tovarlar, shuningdek alkogol, tamaki mahsulotlari, kiyim-kechak, poyabzal, texnika va boshqa ayrim tovar toifalari tashuvlarini qamrab oladi. Nazorat, asosan, avtomobil transportiga, ayrim hollarda esa temir yo‘l transportiga tatbiq etiladi.

Ikkinchi va uchinchi bosqichlarning boshlanish muddati hozircha e’lon qilinmagan.

Shu bilan birga, YEOII doirasida mexanizm amaliyotda sinovdan o‘tkazilmoqda. 2026-yil 1-fevraldan boshlab Rossiyadan Qozog‘iston va Qirg‘izistonga yog‘och mahsulotlarini tashishda navigatsion plombalardan majburiy foydalanish bo‘yicha pilot loyiha ishga tushirildi. Ro‘yxatga qayta ishlanmagan va arralangan yog‘och, texnik maqsadlar uchun yog‘och mahsulotlari, temir yo‘l shpallari va boshqa tovarlar (TIF TN kodlari 4403, 4404, 4406, 4407) kiritilgan.

Navigatsion plombalarni joriy etish yuk tashishlar shaffofligini oshirish, noqonuniy aylanmaga qarshi kurashish va sezgir tovar oqimlari ustidan nazoratni kuchaytirishga qaratilgan. Tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilari uchun bu yangi talablarga oldindan tayyorgarlik ko‘rish va logistika jarayonlarini moslashtirish zarurligini anglatadi.

Xitoyning Guoyou Materials kompaniyasi Kaspiy dengizining sharqiy qirg‘og‘ida joylashgan Kuryk hududida ko‘p funksiyali port majmuasini qurish loyihasini ishlab chiqmoqda. Loyihaning umumiy qiymati $1,1 milliardga baholanmoqda. Ushbu port Xitoy – Kaspiy – Kavkaz – Yevropa yo‘nalishi bo‘yicha shakllanayotgan O‘rta yo‘lak (Middle Corridor) logistika zanjirining muhim bo‘g‘ini sifatida ko‘rilmoqda.

Qurilish-montaj ishlari 2026 yilda boshlanishi, portning sanoat ekspluatatsiyasiga topshirilishi esa 2028 yilga rejalashtirilgan. Loyiha doirasida yetti ta bandargoh, omborxona va logistika infratuzilmasi, temir yo‘l va avtomobil yo‘llari, shuningdek yuk oqimlarini boshqarish uchun raqamli yechimlar — jumladan TOS tizimi va EDI integratsiyasi joriy etilishi ko‘zda tutilgan.

Portning birinchi bosqichdagi loyihaviy quvvati yiliga 180 ming TEU konteyner yuklari, 180 ming dona avtotexnika hamda 2–3 million tonna quyma yuklarni tashkil etadi. Majmuaning ishga tushirilishi Kaspiy mintaqasining tranzit salohiyatini sezilarli darajada oshirishi va Yevroosiyo logistikasida O‘rta yo‘lakning rolini kuchaytirishi kutilmoqda.