Qirgʻizistonning Oʻzbekiston bilan chegarasidagi “Dostuk” avtomobil nazorat-oʻtkazish punkti rahbari korrupsiya va sun’iy navbatlar tashkil etishda gumon qilinib hibsga olindi. Qirgʻiziston Milliy xavfsizlik davlat qoʻmitasi ma’lumotiga koʻra, u vositachilar orqali yuk mashinalarini toʻsiqsiz oʻtkazish evaziga pora olgan va punktdagi noqonuniy faoliyatga homiylik qilgan.

Shu bilan birga, Qozogʻiston bilan chegarada ham nazorat kuchaytirildi. Qozogʻiston bojxona organlari tekshiruvlarni qat’iylashtirgani sababli avtomobil oʻtkazish punktlarida yuk mashinalari toʻplanishi kuzatilmoqda. Yevroosiyo iqtisodiy komissiyasi ma’lumotiga koʻra, navbatlarning asosiy sababi — Qozogʻiston tomonida chegaradan oʻtish jarayonining choʻzilishidir.

Qozogʻiston rasmiylari bu choralarni maqsadli va vaqtinchalik deb atab, noqonuniy tovar aylanmasiga qarshi kurash hamda milliy xavfsizlikni ta’minlash bilan izohlamoqda. Ushbu voqealar mintaqadagi tranzit xavflarini kuchaytirib, chegara boshqaruvining shaffofligi va samaradorligi masalasini yana kun tartibiga olib chiqmoqda.

2026-yil fevral oyidan boshlab Yevrosiyo iqtisodiy ittifoqida (YEOII) yuk tashishlarni kuzatish uchun navigatsion plombalar qo‘llanila boshlaydi. Tegishli qaror Yevrosiyo iqtisodiy komissiyasi tomonidan qabul qilingan.

Loyiha taxminan 1,5 yil davom etadigan uch bosqichda amalga oshiriladi.

Birinchi bosqich 2026-yil 11-fevralda boshlanib, sanksiyalangan tovarlar, shuningdek alkogol, tamaki mahsulotlari, kiyim-kechak, poyabzal, texnika va boshqa ayrim tovar toifalari tashuvlarini qamrab oladi. Nazorat, asosan, avtomobil transportiga, ayrim hollarda esa temir yo‘l transportiga tatbiq etiladi.

Ikkinchi va uchinchi bosqichlarning boshlanish muddati hozircha e’lon qilinmagan.

Shu bilan birga, YEOII doirasida mexanizm amaliyotda sinovdan o‘tkazilmoqda. 2026-yil 1-fevraldan boshlab Rossiyadan Qozog‘iston va Qirg‘izistonga yog‘och mahsulotlarini tashishda navigatsion plombalardan majburiy foydalanish bo‘yicha pilot loyiha ishga tushirildi. Ro‘yxatga qayta ishlanmagan va arralangan yog‘och, texnik maqsadlar uchun yog‘och mahsulotlari, temir yo‘l shpallari va boshqa tovarlar (TIF TN kodlari 4403, 4404, 4406, 4407) kiritilgan.

Navigatsion plombalarni joriy etish yuk tashishlar shaffofligini oshirish, noqonuniy aylanmaga qarshi kurashish va sezgir tovar oqimlari ustidan nazoratni kuchaytirishga qaratilgan. Tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilari uchun bu yangi talablarga oldindan tayyorgarlik ko‘rish va logistika jarayonlarini moslashtirish zarurligini anglatadi.

Xitoyning Guoyou Materials kompaniyasi Kaspiy dengizining sharqiy qirg‘og‘ida joylashgan Kuryk hududida ko‘p funksiyali port majmuasini qurish loyihasini ishlab chiqmoqda. Loyihaning umumiy qiymati $1,1 milliardga baholanmoqda. Ushbu port Xitoy – Kaspiy – Kavkaz – Yevropa yo‘nalishi bo‘yicha shakllanayotgan O‘rta yo‘lak (Middle Corridor) logistika zanjirining muhim bo‘g‘ini sifatida ko‘rilmoqda.

Qurilish-montaj ishlari 2026 yilda boshlanishi, portning sanoat ekspluatatsiyasiga topshirilishi esa 2028 yilga rejalashtirilgan. Loyiha doirasida yetti ta bandargoh, omborxona va logistika infratuzilmasi, temir yo‘l va avtomobil yo‘llari, shuningdek yuk oqimlarini boshqarish uchun raqamli yechimlar — jumladan TOS tizimi va EDI integratsiyasi joriy etilishi ko‘zda tutilgan.

Portning birinchi bosqichdagi loyihaviy quvvati yiliga 180 ming TEU konteyner yuklari, 180 ming dona avtotexnika hamda 2–3 million tonna quyma yuklarni tashkil etadi. Majmuaning ishga tushirilishi Kaspiy mintaqasining tranzit salohiyatini sezilarli darajada oshirishi va Yevroosiyo logistikasida O‘rta yo‘lakning rolini kuchaytirishi kutilmoqda.

Tojikiston va O‘zbekiston Xitoydan Yevropagacha bo‘lgan multimodal transport yo‘lagini ishga tushirish bo‘yicha pilot loyiha yuzasidan kelishuvga erishdi. Loyiha sinov reysi bilan boshlanadi: o‘nta yuk avtomobilidan iborat kolonna O‘zbekistondan chiqib, Tojikiston hududi orqali Xitoyga yo‘l oladi. Yuk jo‘natish sanasi va yetkazib berish muddatlari hozircha e’lon qilinmagan. Shuningdek, tomonlar ruxsatnomalarni elektron shaklda berishga o‘tish va “Jartepa — Sarazm” chegara o‘tkazish punktining o‘tkazuvchanligini oshirishga kelishib oldi. Ushbu tashabbus Osiyo va Yevropa o‘rtasida muqobil quruqlik tranzit yo‘nalishini shakllantirishga qaratilgan muhim qadam sifatida baholanmoqda.

Prezident Shavkat Mirziyoyev O‘zbekistonning Yevroosiyo transport yo‘laklariga qo‘shilish niyati borligini ma’lum qildi. OAV xabarlariga ko‘ra, u bu haqda Sankt-Peterburgda bo‘lib o‘tgan Yevroosiyo iqtisodiy oliy kengashining kengaytirilgan yig‘ilishida so‘zlagan.

Prezidentning ta’kidlashicha, mazkur masala qo‘shma ishchi guruh doirasida ko‘rib chiqilmoqda. Guruhning beshinchi yig‘ilishini 2026 yilda Toshkent shahrida o‘tkazish rejalashtirilgan.

Shuningdek, Mirziyoyev tovarlar va transport vositalari bo‘yicha axborot almashish to‘g‘risidagi bitim yuzasidan muzokaralarni boshlashni qo‘llab-quvvatladi. Kutilishicha, bu bojxona nazorati samaradorligini oshiradi va mintaqa davlatlarining transport tizimlari integratsiyasini tezlashtiradi.

O‘zbekiston 2020 yildan buyon YEOII (EAEU)da kuzatuvchi maqomiga ega bo‘lib, birlashmaning asosiy hamkorlik formatlarida faol ishtirok etib kelmoqda. Shu davr mobaynida mamlakatning Ittifoq bilan tashqi savdo aylanmasi deyarli ikki baravar oshdi.