Qozog‘iston va Eron Hormuz bo‘g‘ozining shimoliy qirg‘og‘ida joylashgan Bandar-Abbos shahridagi Shahid Rajaee portida logistika markazi qurish bo‘yicha investitsiya bitimini imzoladi.

Loyiha portning orqa hududida, taxminan 15 gektar maydonda amalga oshiriladi. Uning umumiy qiymati 25 million AQSh dollari deb baholanmoqda.

Eron port ma’muriyati vakillariga ko‘ra, loyiha asosan temiryo‘l orqali yuk tashishni rivojlantirishga qaratilgan bo‘lib, maxsus temiryo‘l terminalini ham o‘z ichiga oladi. U kelajakda Qozog‘iston, Shahid Rajaee porti va boshqa jo‘natish portlari o‘rtasidagi logistika markazlari zanjirining bir qismi sifatida faoliyat yuritadi hamda mintaqaviy tranzit yuk oqimlarini rivojlantirishga xizmat qiladi.

Shartnoma muddati 27 yilni tashkil etadi, shundan 2 yil obyekt qurilishiga ajratilgan. Shartnoma shartlari har 5 yilda qayta ko‘rib chiqiladi. Kutilishicha, mazkur logistika markazining o‘tkazish quvvati yiliga qariyb 1,5 million tonna yukni tashkil etadi.

Ushbu loyiha Qozog‘istonning Eron orqali o‘z transport va tranzit yo‘laklarini kengaytirish, shuningdek, mamlakat va Markaziy Osiyo yuklari uchun qo‘shimcha infratuzilma yaratish strategiyasini aks ettiradi.

Xitoy va Tojikiston “Kulma / Qorasu” chegara o‘tkazish punkti infratuzilmasini rekonstruksiya qilish bo‘yicha texnik-iqtisodiy asos (TIA) tayyorlashga kelishib oldi. Mazkur ishlarning qiymati 1,42 million yuan deb baholanmoqda va mavjud ma’lumotlarga ko‘ra, ushbu xarajatlarni Xitoy tomoni qoplaydi.

Tojikiston tomoni esa xitoylik mutaxassislar xavfsizligini ta’minlash, shuningdek loyiha uchun zarur bo‘lgan uskunalarni olib kirish va olib chiqish tartiblarini soddalashtirish majburiyatini oladi.

Qaysi obyektlar va infratuzilma elementlari modernizatsiya qilinishi hozircha rasman ochiqlanmagan. Biroq loyiha strategik ahamiyatga ega: “Kulma / Qorasu” — Xitoyning Shinjon-Uyg‘ur avtonom rayoni bilan Tojikistonning Tog‘li Badaxshon avtonom viloyati o‘rtasidagi yagona quruqlik chegara punkti hisoblanadi.

Mazkur o‘tish punkti 2004 yildan beri faoliyat yuritadi, 2016 yildan esa yil davomida uzluksiz ishlamoqda. Uni modernizatsiya qilish rejalari 2023 yilda ham muhokama qilingan, jumladan Tojikiston tomondagi yo‘l ta’miri bilan bog‘liq holda. Tojikiston Transport vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023 yilda ushbu punkt orqali 472,8 ming tonna yuk o‘tgan.

Mintaqa uchun bu shunchaki infratuzilma loyihasi emas, balki Xitoy va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi transport bog‘liqligini kuchaytirish yo‘lidagi muhim qadamdir.

O‘zbekistonda uzunligi 28 km bo‘lgan yangi elektrlashtirilgan “Xovos – Dashtobod” temir yo‘l liniyasi qurilishi boshlandi. Ushbu yo‘nalish Toshkentdan janubda, Sirdaryo va Jizzax viloyatlari orasidan o‘tadi hamda mamlakatning muhim temir yo‘l yo‘nalishlaridan biri — “Toshkent – Samarqand” magistralining o‘tkazuvchanlik qobiliyatini oshirishi kutilmoqda. Ayni paytda loyiha qiymati, qurilishning yakunlanish muddati va kelgusidagi tashuv parametrлари hozircha rasman oshkor etilmagan.

Xitoy ilk bor TIR tizimidan foydalangan holda multimodal yuk tashuvini amalga oshirdi. Avtoehtiyot qismlar partiyasi Xitoydan O‘zbekistonga temir yo‘l va avtomobil transporti kombinatsiyasi orqali yetkazib berildi. Dastlab yuk temir yo‘l orqali Xitoy–Qirg‘iziston chegarasigacha olib borildi, shundan so‘ng esa avtomobil transportida Qirg‘iziston hududi orqali O‘zbekistonga yetkazildi.

TIR tizimidan foydalanish chegaradan o‘tish jarayonini soddalashtirdi va yetkazib berish muddatlarini qisqartirdi. Mintaqa uchun bu muhim qadam hisoblanadi, chunki xalqaro tashuvlar hajmi oshib borayotgan bir paytda tranzitni tezlashtirish uchun multimodal yechimlarga talab ortmoqda.

Shuni ham ta’kidlash kerakki, Xitoy TIR tizimiga nisbatan yaqinda — 2018 yilda qo‘shilgan. Keyinchalik bu yo‘nalishning rivojlanishi koronavirus cheklovlari sabab sekinlashdi va amalda bir necha yilga to‘xtab qoldi. Shunga qaramay, qisqa vaqt ichida Xitoy bir nechta TIR yo‘nalishlarini ishga tushirishga va ushbu formatda to‘liq xizmat ko‘rsatadigan chegara logistika markazlarini yaratishga muvaffaq bo‘ldi.

Bu esa Xitoy xalqaro logistika tizimida TIR mexanizmidan foydalanishni izchil kengaytirayotganini va Markaziy Osiyo davlatlari bilan transport aloqalarini mustahkamlayotganini ko‘rsatadi.

O‘zbekistonda 15 turdagi mahsulot ishlab chiqarish uchun zarur bo‘lgan xomashyo va ingredientlarga bojxona bojlari bekor qilinishi rejalashtirilmoqda. Bu ro‘yxat shirinliklar va bolalar ovqatidan tortib kungaboqar yog‘i hamda ichimliklargacha bo‘lgan mahsulotlarni qamrab oladi.

Mazkur qaror “tarif inversiyasi” muammosi bilan bog‘liq: hozirda ko‘plab hollarda tayyor mahsulotni import qilish, xomashyodan mamlakat ichida ishlab chiqarishga qaraganda arzonroq. Natijada mahalliy ishlab chiqaruvchilar raqobatbardoshligini yo‘qotmoqda.

Asosiy maqsad — ishlab chiqarish tannarxini kamaytirish va mahalliy ishlab chiqarish quvvatlarini to‘liqroq ishga tushirish, ayniqsa import cheklovlari kuchayayotgan va MDH davlatlariga bog‘liqlik yuqori bo‘lgan sharoitda.

Bu faqat birinchi qadam: hozircha ro‘yxat 15 ta yo‘nalish bilan cheklangan, biroq hukumat uni biznes ehtiyojlariga qarab kengaytirishga tayyor.